Arondskelk Gevlekte

ARONDSKELK GEVLEKTE

ARUM MACULATUM


Aronskelk Gevlekte


Naamgeving

Maculatum komt van macula (Latijn) en betekent "(lelijke) vlek", wat duidt op de vlekken op de bladeren. Er zijn verschillende verklaringen voor het woord Arum:

  • waarschijnlijker komt het van aros wat ´nuttig´ betekent. De vorm van het schutblad heeft groot nut voor de bevruchting en de plant is zowel voor medicinaal als culinair nut voor de mens.
  • het Grieksche rainoo: bevochtigen, omdat de plant op vochtige plaatsen leeft of van aroo: bevestigen, omdat de zijslippen der bladen op een haak gelijken, die de timmerlieden gebruiken om houten voorwerpen in verband te houden.
  • Aronskelk zou zijn naam hebben te danken aan het verhaal dat de bloem uit de staf van de Bijbelse figuurAäron is ontsproten.
  • Volgens Plinius is arum afkomstig van het Egyptische ar, waaruit het Griekse aron is ontstaan, datSlangewortel of Adderwortel ( Een oud bijgeloof was, dat wie een wortelknol bij zich droeg geen last had van adderbeten)

De glanzend groene bladeren zijn bezaaid met zwart purperen vlekken, wat de naam gevlekte aronskelk verklaart. De naam Nederlandse naam  Aronsstaf  heeft de plant gekregen naar de stafvormige bloeikolf. Men zag hierin de staf van de hoge priester Aäron, en de klankovereenkomst met arum deed een en ander nog versterken.

 

Plantkenmerken

De gevlekte aronskelk is een plant uit de aronskelkfamilie (Araceae). Het is een vrij zeldzame plant die vooral voorkomt in vruchtbare en vochtige loofbossen. Ook nabij heggen en in de buurt  van longkruid en daslook komt de plant voor. Deze plant is een veel gewilde sierplant. Hij groeit goed als zijn standplaats volledig beschaduwd is. Aronskelk is een vaste plant en bloeit vanaf april tot en met mei. Hij kan 60 centimeter hoog worden. De bloemen verspreiden een soort rottend vleesgeur die insecten aantrekt. Hij groeit veel in uiterwaarden en bossen en is te vinden in dichte bosschages en kreupelhout. Hij komt vrij algemeen voor, hoewel je hem door zijn standplaats niet snel ziet. Van aronskelk worden de wortels gebruikt voor medicinale toepassingen.

De gevlekte aronskelk is een vaste plant en is onbehaard. De bladeren zijn groot en pijlvormig en soms bruin- en zwartgevlekt. De bloeiwijze van aronskelken bestaat uit een bloeikolf (spadix) die uit drie delen bestaat. Onderaan bevinden zich de vrouwelijke bloemen, daarboven de mannelijke bloemen (met daarboven een aantal onvruchtbare mannelijke bloemen die uitgegroeid zijn als uitsteeksels die dienen om insecten tegen te houden als ze eenmaal binnen zijn) en bovenaan een groot uitsteeksel dat de appendix wordt genoemd. De bloeikolf is omgeven met een groot schutblad (spatha) dat ver naar boven uitsteekt.

De vrouwelijke bloemen ontwikkelen zich het eerst. Als deze rijp zijn voor bestuiving, geeft de appendix van de bloem een sterke geur af die lijkt op die van mest of urine. Tegelijkertijd vindt in de appendix een grote warmteproductie plaats die helpt bij de verspreiding van deze geur. Insecten worden door deze geur aangetrokken. Als een insect op het omgevende blad of op de rand van de bloeiwijze gaat zitten, dan glijdt hij de "val" in, omdat het oppervlakte hiervan is bedekt met een laagje olie waar ook de poten van insecten geen houvast op hebben. De insecten kunnen niet ontsnappen door de uitsteeksels boven de mannelijke bloemen en doordat ook de binnenzijde van de bloeiwijze is bedekt met een laagje olie.

De vrouwelijke bloemen geven een druppel kleverige vloeistof af. De insecten die in de bloeiwijze rondkruipen komen hiermee in aanraking. Hierdoor komt het stuifmeel dat deze insecten van een eerder bezoek aan een andere aronskelk hebben overgehouden op de vrouwelijke bloemen terecht, zodat kruisbestuiving tot stand komt.

Binnen 24 uur vinden er een aantal veranderingen in de bloeiwijze plaats. De kleverige uitscheiding op de vrouwelijke bloemen verdwijnt, de mannelijke bloemen komen tot rijping en werpen het stuifmeel uit zodat dat op de insecten onder in de bloeiwijze terechtkomt. Het blijft kleven aan de insecten, omdat die besmeurd zijn met kleverige vloeistof. Vervolgens verdwijnt ook de olie aan de binnenzijde van de bloeiwijze en verslappen de uitsteeksels zodat de insecten naar buiten kunnen kruipen.

Opmerkelijk is dat de bloeiwijze een aanzienlijke hoeveelheid warmte produceert. Deze warmteproductie bestaat uit vier verschillende fases, de eerste twee vinden plaats in een vroeg stadium, worden veroorzaakt door de mannelijke bloemen en hebben waarschijnlijk vooral te maken met de ontwikkeling van de bloem. De derde is het meest spectaculair en wordt veroorzaakt door de appendix, zoals hierboven beschreven. De temperatuur kan tijdens deze verhitting wel oplopen tot 15 °C hoger dan de omgevingstemperatuur. De laatste verhitting vindt weer plaats in de mannelijke bloemen en helpt bij de rijping hiervan. Een dergelijke strategie wordt aangeduid met de term sapromyofilie. De bloeitijd is van april tot mei. De bessen zijn stralend rood.

In Nederland komt de gevlekte aronskelk voor en wordt de Italiaanse aronskelk als stinsenplant aangetroffen.

 

Bloem

Eenslachtig (een bloem met alleen mannelijke of alleen vrouwelijke geslachtsorganen). Eenhuizig (mannelijke en vrouwelijke bloemen op dezelfde plant). De bloeischede is 10 tot 25 cm lang.. Het vruchtbeginsel is ongeveer 3 mm. Aan het eind van de lente komen naast en tussen de bladeren de bloeistengel te voorschijn. Korter dan de bladstelen of even lang. De bloeistengel geeft een prachtige aronskelk als bloeiwijze. Een bloeikolf (spadix) omgeven door een groot schutblad (spatha). Het schutblad (de bloem) heeft een lichtgroen tot wittige kleur met een dun paars randje. Aanvankelijk is het schutblad opgerold maar zal zich al snel openvouwen.

 

Steel

De soort groeit vaak in groepen.

 

Blad

De stomp pijlvormige bladeren zijn glanzend groen, al of niet zwartpaars gevlekt en 10 tot 20 cm lang. De slippen aan de voet wijzen schuin naar achteren. De bladeren komen al vroeg in de lente boven de grond.
pijlvormige bladeren zijn glanzend groen, al of niet zwartpaars gevlekt en 10-20 cm. De slippen aan de voet wijzen schuin naar achteren. De bladeren komen al vroeg in de lente boven de grond.

 

Vrucht

De giftige bessen zijn oranjerood en ongeveer 0,5 cm in doorsnee. De zaden zijn zeer kortlevend (< 1 jaar). Tweezaadlobbig (kiemend met twee kiemblaadjes).

 

Wortel

Een horizontale knol

De plant heeft een wortelstok met langwerpige-eironde knollen en vele zijwortels.

 

Gebruik

Vroeger werd van de wortel van aronskelk stijfsel gemaakt alleen.

 

Geneeskunde

Traditioneel wordt gevlekte aronskelk gebruikt bij heesheid, hoesten en keelpijn. Ook bij bronchitis kan deze plant uitkomst bieden. Verder is het een middel bij neuspoliepen. Thans wordt de plant alleen nog in de homeopathie gebruikt. Het wordt op homeopathische wijze vanaf de 20e eeuw aangewend bij een opgezwollen keel en chronische keelpijn.

Aronskelk bevat aroïnesaponineglycosidelycopine en calciumoxalaat.  Behalve de positieve werkingen op het ademhalingsstelsel is het een goed middel bij chronische maag- en darmproblemen. Je zou het kunnen eten als je last hebt van darmproblemen zoals lekke darmsyndroom. In Duitsland geldt de oude naam Maagwurzel, wat maagwortel betekent, een verwijzing is naar het feit dat de plant goed is voor de maag

 

Cosmetisch

Men gebruikt het wortelpoeder als basis voor een zalf op de gezichtshuid.

In Italië gebruikte men de wortel om sproeten tegen te gaan.

De verse wortel wordt op een plek gedaan waar dauwworm zit ondanks dat het blaren veroorzaakt. Dauwworm is een hardnekkige eczeemsoort.

Het werd vooral aangewend om het gezicht een glad aanzien te geven en de rimpels weg te werken.

 

Eetbaar

De knollen van de plant bevatten veel zetmeel en kunnen gekookt gegeten worden. De plant zelf is giftig in verse toestand en licht giftig als deze gedroogd is. De wortelknol is giftig, maar na koken of roosteren is de knol wel eetbaar. Vroeger werd deze ook gegeten en na roosteren ook gebruikt om er een drank van te maken. Dat was het geval voordat thee en koffie in Europa bekend werden

Als de bloem bevrucht is verschijnen er enige tijd later rode besjes. Deze besjes zijn giftig naar als ze worden gegeten gaat dat in 60% van de gevallen niet gepaard met allerlei ziektesymptomen. In 40% van de gevallen heeft men last van de slijmvliezen. Enkelingen hebben last van maag en darmen.  De plant smaakt scherp!

Knaagdieren zoals de bosmuis eten de besjes op; zij zijn beter tegen gifstoffen bestand. Ook de merel, houtduif, fazant en zomertortel eten van de besjes. Mensen kunnen er beter niet van eten.

 

Symboliek

De gevlekte aronskelk, die zijn bloemen omhoog naar de hemel richt, was een symbool van Maria.

Vermoedelijk wegens zijn naam die aan de Bijbelse priester doet denken. De tante van Maria, Elisabeth, stamde uit het geslacht Aäron.

 

Volksgeloof

Een bijnaam van gevlekte aronskelk is Manskracht, omdat het goed zou zijn voor de werking van het mannelijk geslachtsdeel. Men at vroeger stiekem toch een besje om het seksuele prestatievermogen op te krikken.

De vorm van de bloem brengt iedereen op erotische gedachten.

De plant zou vaak gebruikt zijn bij heksenrituelen.

Volgens het volksgeloof is de bloem een fallussymbool en zou degenen die van de bloem eten zichzelf verzekeren van nakomelingen. Deze theorie is echter niet wetenschappelijk onderbouwd.
Het bijgeloof om een plant in de wieg bij kleine kinderen te leggen, om hen tegen kwade invloeden en nachtmerries te beschermen. Dit sloeg op de bloeikolf die in de bloeischede zit als een baby in de windsels.

 

Legende

Jozua en Kaleb vertrokken naar het land van Kanaän. Zij namen de Aronsstaf mee. De hele weg namen ze een druiventros mee op de staf. Toen ze de druiventros eraf haalden, staken ze de stok in de grond. Op deze plek schoot een plant omhoog die we vanaf dat moment aronskelk noemen. De aronskelk heeft vanaf die tijd ook een vruchtbare oogst voorspeld. De mannelijke bloemen vertellen met hun stand de korenoogst. De stand van de vrouwelijke bloemen is een aanwijzing voor het verloop van de hooioogst. De wijze waarop de honingnapjes staan, verklappen de wijnoogst, tenminste, deze voorspeltechnieken gebruikten men tijdenlang.

Over dit gevlekt zijn van de bladeren ontstond de volgende legende: op Golgotha groeide de plant aan de voet van het kruis en kreeg toen spatten bloed van de Verlosser op haar bladeren; van die tijd af heeft de Aronskelk donkere vlekken op haar bladeren. Een andere legende luidde als volgt, maar deze slaat op de knalrode vruchten: behalve dat het bloed van Christus bij zijn kruisiging op de bladeren viel, kwam het ook terecht op de vruchten, die van die tijd af rood gekleurd waren.

 

Italiaanse aronskelk

Gevlekte aronskelk onderscheidt zich vegetatief van Italiaanse aronskelk door het ontbreken van de witte nervatuur op het blad, het minder langwerpig blad met minder wijd uitstaande bladpunten bij de bladvoet en de vaak (niet altijd) aanwezige zwarte vlekken op het blad.

 

Waarschuwing

Gevlekte aronskelk is een vergiftigde plant. Alle onderdelen van de plant bevatten calciumoxalaat kristallen en nog enige andere giftige stoffen.

Op facebook hebben we een pagina waarop wij oude foto's van Ooij, Old-Sènder en Holthuuze plaatsen. Je kunt reageren op de foto's en je kunt aangeven dat je iets leuk vindt. Hieronder een overzicht wat er zoal op facebook geplaatst is. (scroll er maar doorheen)

Heb je mooie foto's en wil je die met ons delen, stuur ze dan per mail naar andre@oud-zevenaar.nl



Copyright © 2013  -  Oud-Zevenaar  -  Wepdiezainer  -


Niets van deze site mag zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de auteur worden gebruikt.



"Like" Oud-Zevenaar op

Facebook en/of volg ons op Twitter: