Barbarakruid

BARBARAKRUID

BARBAREA VULGARIS


Barbarakruid


Naamgeving

De plant is vernoemd naar Barbara van Nicomedië(306 na Chr.). De Nederlandse naam van de plant dateert uit de vroege Middeleeuwen, toen planten die in de oudheid niet waren beschreven naar heiligen werden genoemd. Deze plant werd naar Sint Barbara genoemd, een van de veertien heiligen die in nood konden worden aangeroepen. Barbarea is eveneens genoemd naar de heilige Barbara, die in 300 n. Chr. in Nikodema in Klein-Azië leefde. Vulgaris betekent gewoon. De naam Barbara komt volgens K. Hollerbach van de naamdag Sint Barbara, op 4 december, aangezien deze plant rond die datum nog steeds pluk- en eetbaar is. Omdat het in de winter eetbaar is wordt het wel ´winterkers´ genoemd. Het woord kers stamt in dit geval van ´eruca´ wat koolsoort betekent. In het oudhoogduits betekent cresso ´scherp´; daar kan deze naam ook vandaan komen. De plant is immers lid van de familie der kruisbloemigen, waartoe kool behoort

 

Plantkenmerken

Het gewoon barbarakruid is een plant uit de kruisbloemenfamilie. Het omvat circa 22 soorten. De soort groeit vooral op zonnige tot licht beschaduwde, open plaatsen op vochtige, matig voedselrijke tot voedselrijke grond zoals in bermen, langs oevers, in heggen, in de duinen, in grasland en langs spoorwegen. De plant is in Nederland vrij algemeen. De tweejarige plant wordt 20-90 cm hoog. De plant bloeit in april, mei en juni met trossen. Het gele kroonblad is 5-7 mm lang. De kelkbladen zijn kaal. De kroonbladen zijn twee maal zo lang als de kelkbladen.

 

Bloem

De gele bloemen zijn ongeveer 1 cm. De kelkbladen zijn kaal. De kroonbladen zijn dubbel zo lang als de kelkbladen. De bloemknoppen zijn bovenaan kaal.


Steel

De stengels staan rechtop.


Blad

De gesteelde wortelbladen hebben aan beide kanten twee tot vijf eivormig-langwerpige deelblaadjes en een groot rondachtig topblaadje. De bovenste stengelbladen zijn zittend, bochtig ingesneden en met geen of één paar zijslippen.


Vrucht

Een doosvrucht. De hauwen staan schuin omhoog en vormen samen een losse tros. Ze zijn 1½-3 cm lang, 1,5-2 mm breed en hebben een lange spitse snavel. De hauwen groeien aan dunne, 4-6 mm lange stelen. De zaden zijn kortlevend (één tot vijf jaar). Tweezaadlobbig.


Gebruik

Barbarakruid staat er bij wetenschappers vooral om bekend dat het bepaalde insecten zoals motten kan weren vanwege de saponinen die het bevat. Je kunt daarom een thee maken van barbarakruid om insecten die andere planten uit de moestuin opeten, weg te jagen. Verder zou je het kunnen proberen om een mottenplaag in huis te bestrijden met een thee van deze plant in een plantenspuit te doen. Biologische boeren zullen deze plant soms aanplanten als biologische mottenbestrijder. De plant trekt namelijk motten aan die de eitjes in de plant leggen. Vervolgens komen de larven uit die echter gelijk dood gaan aangezien ze niet tegen de scherpe stoffen in barbarakruid kunnen.

De gele bloemen vormen een kleurige blikvanger in de zomerse kruidentuin en lokken veel bijen.

 

Geneeskunde

In het oude Griekenland en bij de antieke Romeinen kende men barbarakruid als een diureticum en gal afdrijvend middel. Tegelijkertijd werd het gebruikt voor de genezing van wonden en als afrodisiacum. Traditioneel wordt barbarakruid gebruikt om wonden te helen. Vroeger werd het timmermanskruid genoemd omdat timmerlieden het vaak bij wonden aanwenden. Daarnaast is het een middel om niergruis en -stenen mee te verdrijven. Omdat het urinezuur verdrijft kan het worden ingezet bij jicht. Daarnaast is het een zuiverend middel waardoor het helpt bij vele huidaandoeningen.

Het werd vroeger gebruikt tegen scheurbuik bij zeevaarders.

'Winterkers' wekt de eetlust op, de bladeren werden als pleister toegepast.

 

Eetbaar

De bloemetjes en bladeren zijn eetbaar en bevatten vitamine C en winterkersthee is goed voor de eetlustgevoelens. Winterkers kun je in een roomboter doen om deze pittiger te maken. Het is eveneens een goed alternatief slablad voor een originele salade. Je kunt de bladeren fijnhakken en door een salade doen. De bladeren kunnen eveneens worden gekookt als een alternatief voor spinazie. De bloemetjes worden soms geplukt vlak voordat ze opengaan om ze als een broccoli-substituut te koken Na het bloeien krijgt het blad een nare smaak.

Symboliek

Ze geldt als beschermster tegen brand en bliksem en tegen een plotselinge dood.


Legende

Het meest bekende verhaal rond haar is het volgende.

Barbara’s vader was een zeer fanatieke christenvervolger.

Hij besloot zijn dochter van de christenen weg te houden omdat zij heel gevoelig was voor hun

ideeën. Hij gaf opdracht voor de bouw van een toren om haar daar in op te sluiten. Hierin zaten twee vensters. Barbara gaf echter de opdracht om er drie in te plaatsen als symbool van de heilige Drieeenheid.

Toen haar vader op reis was, liet zij zich stiekem dopen. Toen haar vader daar achter kwam, werd hij woedend en sleepte haar voor de stadhouder. Die liet het meisje geselen om haar tot gehoorzaamheid te dwingen.

Maar Christus verzorgde in de nacht haar vreselijke wonden en een engel bedekte haar wonden met een wit kleed. Steeds weer werd zij op bevel van de stadhouder gefolterd. Toen deze merkte dat hij niets bereikte, sprak hij over het meisje de doodstraf door het zwaard uit. Het was haar eigen vader die, in naam van zijn ‘Hogere macht’, dit vonnis voltrok. Op hetzelfde moment dat hij het meisje doodde, werd hijzelf door de bliksem getroffen. Barbara werd en wordt sindsdien vereerd als beschermster tegen brand en bliksem en een plotselinge dood. Zij werd heilig verklaard. Maar in 1969 werd Barbara van de officiële heiligenkalender geschrapt.

Ze is de beschermheilige van bepaalde beroepsgroepen en ambachtslieden, zoals mijnwerkers, meubelmakers, koks, metselaars, timmerlieden, architecten en ingenieurs enz. Vóór de sluiting van de mijnen in Limburg was ze ook de beschermheilige van de mijnwerkers. Het is de beschermheilige van soldaten. Ook de schoorsteenvegers hebben haar als patrones,

Ze wordt staande afgebeeld en draagt op haar hand een toren met drie vensters. Dat is de gevangenis waarin ze werd opgesloten. Oorspronkelijk had de toren maar twee vensters, maar ze maakte zelf in haar gevangenschap het derde venster erbij ter eren van de H. Drievuldigheid. Zo was ze patroon van de bouwkunst. Ze wordt ook afgebeeld met een miskelk in de ene en de palm in de andere hand, het zwaard aan de voeten en ter zijde van haar een toren.

 

Legende

Volgens een andere legende zou Barbara te Algiers in een klooster verblijven toen dit bedreigd werd door de Vandalen die de stad verwoestten en last gegeven hebben de ontplofbare stoffen, die ze in een crypte in de kloosterkerk had laten brengen, te ontsteken zodat het gebouw met zo’n hevige knal uiteensprong en iedereen daaronder de dood vond, inclusief Barbara. Ze is dan ook patrones van mijnwerkers, vuurwerkers, kanonniers en kolveniers. Karel V schreef onder andere voor dat als de kogel in een geschut wordt gebracht niet alleen voor het geschutmond het teken des Kruizes wordt gemaakt, maar ook de H. Barbara aangeroepen moet worden.

 

Op facebook hebben we een pagina waarop wij oude foto's van Ooij, Old-Sènder en Holthuuze plaatsen. Je kunt reageren op de foto's en je kunt aangeven dat je iets leuk vindt. Hieronder een overzicht wat er zoal op facebook geplaatst is. (scroll er maar doorheen)

Heb je mooie foto's en wil je die met ons delen, stuur ze dan per mail naar andre@oud-zevenaar.nl



Copyright © 2013  -  Oud-Zevenaar  -  Wepdiezainer  -


Niets van deze site mag zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de auteur worden gebruikt.



"Like" Oud-Zevenaar op

Facebook en/of volg ons op Twitter: