Bertram Wilde

BERTRAM WILDE

ACHILLEA PTARMICA


Bertram Wilde


Naamgeving

  • De naam Wilde Bertram houdt verband met het vroegere gebruik van de scherp smakende wortelstok, die tegen kiespijn werd gekauwd.
  • De naam Bertram komt oorspronkelijk uit het Grieks pyrethron (vuurwortel), maar is in Germaanse talen verbasterd tot de persoonsnaam Bertram. Achillea is genoemd naar Achilles, de krijgsheld van Troje. Achilles redde zijn gewonde soldaten door de wonden met deze plant te behandelen.
  • De naam Bertram is ook mogelijk afkomstig van de mythische figuur Perchta, leidster van het 'wilde heir', een groep van ongedoopte kinderzielen, die zij begeleidde op hun dooltochten. Alleen is het niet duidelijk wat deze wijze vrouw met de plant te maken had.

 Ptarmica komt van het Griekse ptarmike (Nieskruid). Van deze plant kan poeder gemaakt worden dat de neus sterk kan irriteren.

 

Plantkenmerken

De Wilde Bertram hoort tot de Composieten familie. De soort is nauw verwant aan Duizendblad en de bloeiwijze lijkt dan ook veel op die van Duizendblad. Maar opvallend is de volstrekt andere bladvorm. Is die bij Duizendblad 2-3 voudig veerdelig waardoor het blad bestaat uit een heel groot aantal fijne slipjes, waaraan die soort ook de naam dankt, bij de Wilde bertram hebben we te doen met ongedeelde "normale" bladeren. Deze ongedeelde bladeren hebben een scherp gezaagde rand, soms zelfs dubbel gezaagd en de bladeren zijn van boven kaal. De bloeiwijzen zijn ook verschillend van die van Duizendblad, maar die verschillen zijn veel kleiner en minder opvallend. Het aantal hoofdjes in de bloeiwijze is in vergelijking met Duizendblad beperkt tot zo'n 10 per bloeiwijze, maar die hoofdjes zijn wel groter, wat tot uiting komt in de afmetingen: het omwindsel is wel 1 cm breed. Het aantal lintbloemen in een hoofdje is ook dubbel zo groot, circa 10 en de linten zijn zo'n 5 mm lang en ook wat breder. De in het midden van het hoofdje staande buisbloemen zijn lichter van kleur: wit tot geelachtig. De bloeitijd van de Wilde Bertram is korter dan die van Duizendblad en beperkt tot de periode juli-september. De soort is minder algemeen dan Duizendblad en de aantallen lijken enigszins terug te lopen. Je vindt de soort op natte standplaatsen en een matig voedselrijke bodem langs waterkanten en in grasland. Soms tref je beide verwante soorten samen aan. De sterk uitgebreide ondergrondse uitlopers en wortelstokken kunnen goed tegen de schurende werking van water. Daardoor staat Wilde Bertram vaak als begeleider van rivieroevers op standplaatsen, die zo nu en dan overstroomd worden. De soort komt dan ook voor tussen stenen van beschoeiingen, en in ruigten op zandige en kleiige rivieroevers. De plant wordt 30-90 cm hoog en vormt ondergrondse uitlopers.

 

Bloem

Polygaam. De bloeiwijze bestaat uit losse pluimen met meestal vijf tot dertig hoofdjes aan het eind van de stengel. De hoofdjes zijn 1,2-1,8 cm. De buisbloemen zijn geelwit. De acht tot dertien straalbloemen zijn wit en 4-6 mm lang. Het omwindselblad is viltig behaard en vliezig gerand. De bloemhoofdjesbodem met stroschubben.


Steel

De rechtopstaande stengels zijn kantig en maar weinig behaard.


Blad

De donkergroene, zittende bladeren zijn smal, langwerpig, niet gedeeld, scherp gezaagd, spits en vaak kaal en glanzend.


Vrucht

Een eenzadige dopvrucht of nootje. De zaden zijn zeer kortlevend (korter dan één jaar). Tweezaadlobbig. . In 1 gram zaad zitten ongeveer 3000 zaden.


Wortel

Een kruipende wortelstok met ondergrondse uitlopers.


Gebruik

De wortel bevat een scherpe, maar lekker smakende stof en werd daarom vroeger gekauwd. De bloeiwijzen van de cultivars van de wilde bertram zijn geschikt als droogbloemen. De bloemen van Wilde Bertram zijn voedselbron voor talloze vlinders en andere insecten. Sommige vlindersoorten zijn zelfs bijna geheel afhankelijk van Wilde Bertram. Een andere toepassing is om de huid in te wrijven met de bladeren van de wilde bertram als middel om insecten af te weren. De wortel bezit een zwak aromatische geur, smaakt scherp doordringend en veroorzaakt speekselvloed.

Bevat pyrethrine, een sterk vergif voor alle koudbloedige dieren en nu een veel gebruikt insecticide.

 

Geneeskunde

In de Middeleeuwen werd de plant gebruikt tegen kiespijn, keelpijn en, dankzij het vermogen om niesbuien op te wekken als middel 'om het hoofd schoon te maken' Wilde bertram werd vroeger gebruikt bij wondgenezing. Er werd ook een krachtig en aanbevolen niespoeder van gemaakt. Verder werd het aangewend bij bloedingen van de baarmoeder en bij bloedwateren.

Wilde bertram werkt: als anti-diarreemiddel, wind verdrijvend, tegen braakgevoelens, anti reumatisch,

Eetlust bevorderend, spijsvertering bevorderend, zweet uitdrijvend, tandpijn verdrijvend, niesreflexopwekkend en bloedvaten aanspannend.

 

Volksgeneeskunde

  • gekookt met azijn en vijgen of gekookt met zoete wijn en dat gorgelen reinigt je de vochtige hersens en trekt de kwade flegma daaruit. Alzo genuttigd dient dit zo erg goed podagricis, dat zijn die de jicht in de voeten hebben, daarop gelegd gelijk een pleister.
  • Het werd gebruikt tegen kiespijn en reuma. Het kan ook gebruikt worden als mondwater en tandpasta.
  • Ook voorkomt het dat het spasme in de benen komt of elders en opent het sterk de verstopping in de ingang van de hersens en de nauwheid van neusgaten.
  • En tegen alle ziektes zal men bertram verpoederen en in bussen doen. En zo welke ziektes u hebt; Neem een lepel vol van dit poeder en nuttig het, het helpt tegen alle kwalen.

Galenus zegt dat bertram goed is gehangen aan de hals van kinderen die de vallende ziekte hebben.

Bertram is goed tegen al deze ziektes. Tegen jicht, buikziekte, (diarree) kwade maag, steen, slechte huidskleur, zucht, hoofdpijnen, koorts, slechte damp, waterzucht, dronkenschap, boze gedrochten, (banauwde dromen) krankzinnigheid en voor venijn.

 

Eetbaar

De bloemen kunnen zowel vers als gedroogd in gerechten verwerkt worden en hebben een peperachtige smaak. De bloemen zijn een culinair verantwoorde lekkernij. De bladeren kunnen als groente rauw of gekookt gegeten worden.

 

Symboliek

Geeft bescherming op de spirituele weg die u gaat, wanneer u zuivere normen en waarden bezit, maar deze niet tot uitdrukking hebt kunnen brengen. Helpt u op eigen benen te laten staan en uw eigen zuivere gedachten en visies naar buiten te brengen, zonder te moeten steunen op de ander.

 

Bloesemremedie 

Geeft bescherming op de spirituele weg die u gaat, wanneer u zuivere normen en waarden bezit, maar deze niet tot uitdrukking hebt kunnen brengen. Helpt u op eigen benen te laten staan en uw eigen zuivere gedachten en visies naar buiten te brengen, zonder te moeten steunen op de ander; geeft vertrouwen in uzelf. Duidelijk zeggen waar het op staat in relaties. Helpt u bewust te worden wat goed en niet goed is met betrekking tot hulp van anderen.

Volksgeloof

Bij bruiloften was Wilde Bertram vaak een onderdeel van het bruidsboeket, omdat de plant vele jaren van geluk in het huwelijk zou brengen.
In het begin van de middeleeuwen werden de nachten van 25 december en 6 januari de lichtende nachten genoemd of paratanaht. Nu is het de dag van St. Lucia, wiens feest gevierd wordt op 13 december (in de joelende jultijd) en vereenzelvigd wordt met Perchta. Lucia's naam staat in verband met lux of licht. Ook zij wordt vereerd als patrones van de huiselijke arbeid. Op de avond voor haar naamdag lieten de meisjes het spinnenwiel rusten. Indien ze dit niet deden, dan zou het vlas de volgende morgen vuil en verward zijn.

 

Legende

Het is mogelijk dat de naam in verband staat met Perchta. Dit is een oud-Duitse naam voor de echte vrouw Holle en niet de geromantiseerde sprookjesfiguur vrouw Holle. Zij kwam voor bij de Franken. Varianten op haar naam zijn Berchtam, Beratha en Bertha en hangt waarschijnlijk samen met de rondtrekkende Perchten. De Perchten waren mannen die verkleed rondtrokken tijdens Driekoningen. Dit speelde zich voornamelijk af in de Alpen en in Zwitserland. Perchta leidde een stoet van ongedoopte kinderzielen door de lucht. Zij was tevens leidster van het wilde heir. Die zien we in de wilde wolken tegen december verschijnen en afsteken tegen de koude en heldere lucht. Deze jagende vormen boezemden de mensen vrees in. Met wat goede wil zijn die wolken in allerhande vormen voor te stellen.

 

Waarschuwing

De plant is giftig voor schapen en paarden en koeien.

 

Op facebook hebben we een pagina waarop wij oude foto's van Ooij, Old-Sènder en Holthuuze plaatsen. Je kunt reageren op de foto's en je kunt aangeven dat je iets leuk vindt. Hieronder een overzicht wat er zoal op facebook geplaatst is. (scroll er maar doorheen)

Heb je mooie foto's en wil je die met ons delen, stuur ze dan per mail naar andre@oud-zevenaar.nl



Copyright © 2013  -  Oud-Zevenaar  -  Wepdiezainer  -


Niets van deze site mag zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de auteur worden gebruikt.



"Like" Oud-Zevenaar op

Facebook en/of volg ons op Twitter: